การพัฒนาชุดกิจกรรมการเรียนรู้แบบลงมือปฏิบัติ นักสำรวจน้อยแห่งเมืองคอง ตามแนวคิด STEM Education เพื่อส่งเสริมทักษะการสื่อสารและการทำงานเป็นทีม สำหรับนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 1

ผลการดำเนินงานวิจัยเรื่องการพัฒนาชุดกิจกรรม **"นักสำรวจน้อยแห่งเมืองคอง"** พบว่านวัตกรรมนี้มีประสิทธิภาพ (E1/E2) เท่ากับ **82.39/81.74** ซึ่งสูงกว่าเกณฑ์ 75/75 ที่กำหนดไว้ ในส่วนของการส่งเสริมสมรรถนะผู้เรียน พบว่านักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 มี **ทักษะการสื่อสารและการทำงานเป็นทีมเพิ่มขึ้นอย่างชัดเจน** โดยมีคะแนนเฉลี่ยหลังการจัดการเรียนรู้สูงถึง 16.00 คะแนน เมื่อเทียบกับก่อนเรียนที่ 9.48 คะแนน คิดเป็นพัฒนาการที่เพิ่มขึ้นเฉลี่ย 6.52 คะแนน สำหรับการศึกษาความพึงพอใจ พบว่านักเรียนมีความพึงพอใจต่อการจัดการเรียนรู้ในภาพรวมอยู่ใน **ระดับมากที่สุด** ($\bar{x}$ = 2.89) โดยประเด็นที่นักเรียนพึงพอใจสูงสุดคือการได้สำรวจธรรมชาติรอบโรงเรียน ($\bar{x}$ = 2.96) สรุปได้ว่าชุดกิจกรรมที่บูรณาการบริบทท้องถิ่นตามแนวคิด STEM Education นี้ สามารถพัฒนาทักษะทางสังคม (Soft Skills) ผ่านการลงมือปฏิบัติจริงได้อย่างมีประสิทธิภาพ ช่วยให้นักเรียนกล้าแสดงออกและทำงานร่วมกับผู้อื่นได้ดีขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม

กระทรวงศึกษาธิการ. (2566). นโยบายและจุดเน้นของกระทรวงศึกษาธิการ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2566-2567. สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ. ทิศนา แขมมณี. (2564). ศาสตร์การสอน: องค์ความรู้เพื่อการจัดกระบวนการเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพ (พิมพ์ครั้งที่ 24). สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. พิมพันธ์ เดชะคุปต์, และ พรทิพย์ แข็งขัน. (2564). การจัดการเรียนรู้เชิงรุกแบบรวมพลังเพื่อพัฒนาสมรรถนะผู้เรียน. สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2564). คู่มือการจัดกิจกรรมการเรียนรู้แบบบูรณาการวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี วิศวกรรมศาสตร์ และคณิตศาสตร์ (STEM Education) ระดับประถมศึกษา. กระทรวงศึกษาธิการ. สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2565). แนวทางการจัดการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) เพื่อพัฒนาสมรรถนะผู้เรียนในศตวรรษที่ 21. กระทรวงศึกษาธิการ. สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2565). กรอบสมรรถนะหลักของผู้เรียนระดับการศึกษาขั้นพื้นฐานและการจัดการเรียนรู้ฐานสมรรถนะ. กระทรวงศึกษาธิการ. สำนักงานศึกษาธิการจังหวัดเชียงใหม่. (2566). คู่มือการดำเนินงานโครงการ นวัตกรรมการศึกษาเพื่อพัฒนาการศึกษาไทย (Innovation for Thai Education: IFTE) จังหวัดเชียงใหม่. สำนักงานศึกษาธิการจังหวัดเชียงใหม่. สุวิทย์ มูลคำ. (2565). การพัฒนานวัตกรรมการเรียนรู้ในยุคดิจิทัลเพื่อส่งเสริมทักษะในศตวรรษที่ 21. ภาพพิมพ์. อภิสิทธิ์ ธงไชย. (2564). การจัดการเรียนรู้ตามแนวคิด STEM Education ในโรงเรียนประถมศึกษา. วารสารนวัตกรรมการศึกษาและการวิจัย, 5(2), 45-58. ภาษาต่างประเทศ Bybee, R. W. (2021). STEM Education Now More Than Ever. National Science Teachers Association (NSTA) Press. Partnership for 21st Century Learning. (2022). Framework for 21st century learning. Battelle for Kids. https://www.battelleforkids.org/networks/p21 World Economic Forum. (2023). Future of Jobs Report 2023 (Insight Report). World Economic Forum. https://www.weforum.org/reports/the-future-of-jobs-report-2023

จากผลสำเร็จของการวิจัยและพัฒนานวัตกรรมชุดกิจกรรมการเรียนรู้แบบลงมือปฏิบัติ "นักสำรวจน้อยแห่งเมืองคอง" ผู้วิจัยได้กำหนดแนวทางการนำผลงานไปใช้ประโยชน์ เพื่อให้เกิดความคุ้มค่าและยั่งยืนใน 4 มิติ ดังต่อไปนี้ 1. มิติด้านการจัดการเรียนการสอนของครูผู้สอน เป็นต้นแบบ Active Learning: ครูผู้สอนในระดับชั้นประถมศึกษาตอนต้น สามารถนำรูปแบบการจัดกิจกรรมตามแนวคิด STEM Education ไปเป็นต้นแบบในการออกแบบแผนการจัดการเรียนรู้ในรายวิชาอื่นๆ โดยเน้นให้ผู้เรียนได้ลงมือทำ (Hands-on) ลดการบรรยายหน้าชั้นเรียน เครื่องมือวัดประเมินผล Soft Skills: นำแบบสังเกตพฤติกรรมการสื่อสารและการทำงานเป็นทีม (Rubric Score) ไปประยุกต์ใช้เป็นเครื่องมือประเมินคุณลักษณะอันพึงประสงค์ หรือประเมินสมรรถนะสำคัญของผู้เรียนในตัวชี้วัดที่เกี่ยวข้องกับการทำงานร่วมกับผู้อื่น 2. มิติด้านการพัฒนาสถานศึกษา (โรงเรียนบ้านหนองบัว) ชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพ (PLC): นำกระบวนการและผลลัพธ์ที่ได้จากงานวิจัยชิ้นนี้ ไปเป็นประเด็นในการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในวง PLC ของโรงเรียน เพื่อร่วมกันหาแนวทางปรับปรุงและขยายผลนวัตกรรมไปยังระดับชั้นอื่นๆ (เช่น ป.2 - ป.3) โดยอาจเพิ่มระดับความซับซ้อนของสถานการณ์ปัญหาให้เหมาะสมกับช่วงวัย หลักสูตรสถานศึกษาฐานสมรรถนะ: ใช้ชุดกิจกรรมนี้เป็นส่วนหนึ่งของการขับเคลื่อนหลักสูตรสถานศึกษาที่มุ่งเน้นสมรรถนะ โดยเชื่อมโยงกับรายวิชาพื้นฐาน (วิทยาศาสตร์ คณิตศาสตร์) และกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน 3. มิติด้านการบูรณาการกับชุมชนท้องถิ่น การจัดการเรียนรู้โดยใช้พื้นที่เป็นฐาน (Place-Based Learning): นำแนวคิดการใช้วัสดุธรรมชาติในท้องถิ่นเมืองคอง มาเป็นจุดเด่นในการสร้างสื่อการเรียนรู้แบบ Low-cost / Zero waste ซึ่งนอกจากจะประหยัดงบประมาณแล้ว ยังช่วยปลูกฝังให้ผู้เรียนเกิดความรัก ความผูกพัน และเห็นคุณค่าของทรัพยากรธรรมชาติในบ้านเกิดของตนเอง 4. มิติด้านการขยายผลสู่ภายนอก (โครงการ IFTE และเครือข่ายโรงเรียน) การเผยแพร่นวัตกรรมผ่านสื่อดิจิทัล: จัดทำคู่มือการใช้ชุดกิจกรรม "นักสำรวจน้อยแห่งเมืองคอง" และแผนการจัดการเรียนรู้ในรูปแบบไฟล์อิเล็กทรอนิกส์ (E-book) เพื่อเผยแพร่ให้แก่โรงเรียนในเครือข่าย สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเชียงใหม่ และโรงเรียนที่เข้าร่วมโครงการ IFTE ได้นำไปปรับใช้ นิทรรศการและการประกวดผลงาน: นำชุดกิจกรรมแบบจำลอง (Prototype) พร้อมข้อมูลผลการวิจัย ไปจัดแสดงในงานเปิดโลกวิชาการ หรืองานนำเสนอผลงานนวัตกรรมระดับเขตพื้นที่ เพื่อเป็นแรงบันดาลใจให้เพื่อนครูในการสร้างสรรค์นวัตกรรมที่สอดคล้องกับบริบทพื้นที่ของตนเอง